Lễ hội Setsubun (節分) – dịp đánh dấu sự chuyển giao giữa mùa đông và mùa xuân – là một trong những sự kiện văn hóa đặc sắc và sống động nhất tại Nhật Bản. Với nghi lễ ném đậu (mame-maki) vui tươi, món sushi ehomaki đặc biệt và nhiều tục lệ may mắn, Setsubun mang đến trải nghiệm văn hóa độc đáo mà bất kỳ du khách nào cũng nên khám phá một lần trong đời. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cẩm nang chi tiết, từ nguồn gốc lịch sử, ý nghĩa của từng hoạt động đến những mẹo thực tế để tham dự lễ hội một cách trọn vẹn và an toàn.
Có thể bạn quan tâm: Miếu Bà Cô Ở Đà Lạt: Địa Điểm Tâm Linh Độc Đáo Và Câu Chuyện Lịch Sử
Tóm Tắt Nhanh 5 Điểm Nhấn Không Thể Bỏ Qua Khi Tham Gia Lễ Hội Setsubun
- Ném đậu (Mame-maki): Nghi lễ cốt lõi với khẩu hiệu “Oni wa soto! Fuku wa uchi!” (Quỷ ra ngoài! May mắn vào trong!). Du khách có thể tham gia tại các đền chùa lớn như Zojo-ji (Tokyo) hoặc Senso-ji (Asakusa).
- Ăn đậu may mắn (Fuku-mame): Sau khi ném, hãy ăn số đậu bằng tuổi mình (hoặc nhiều hơn một tuổi) để cầu sức khỏe và may mắn cả năm.
- Thưởng thức Ehomaki: Cuộn sushi dài với 7 nguyên liệu, phải ăn nguyên cuộn trong im lặng và quay mặt về hướng phước lành (Eho) của năm.
- Nhận biết thần Okame: Khuôn mặt thần may mắn với má phúng phính và nụ cười ấm áp, thường đi kèm với mặt nạ quỷ (Oni) trong lễ hội.
- Trải nghiệm tại đền chùa: Các đền chùa lớn tổ chức lễ hội quy mô với hàng nghìn người tham dự và thường có cả diễn biến đặc biệt với nghệ sĩ nổi tiếng.
Có thể bạn quan tâm: Nhà Hàng Không Gian Xưa Huế: Cẩm Nang Trải Nghiệm Ẩm Thực Văn Hóa Độc Đáo Trái Tim Huế
1. Setsubun Là Gì? Ý Nghĩa Về Mặt Lịch Sử Và Văn Hóa
Setsubun (節分), dịch nghĩa là “phân chia các tiết”, là ngày lễ đánh dấu sự khởi đầu của mùa xuân theo lịch âm dương truyền thống. Trong hệ thống 24 tiết khí (Nijushisekki) của văn hóa Á Đông, mỗi tiết kéo dài khoảng 15 ngày, đánh dấu một giai đoạn của năm. Risshun (立春) là ngày đầu tiên của mùa xuân, và Setsubun chính là ngày ngay trước đó, thường rơi vào ngày 3 tháng 2 hàng năm. Về bản chất, đây là ngày “đạp mùa”, tượng trưng cho sự kết thúc mùa đông lạnh giá và chào đón mùa xuân ấm áp, tái sinh.
Nguồn gốc của Setsubun được cho là bắt nguồn từ Trung Quốc và du nhập vào Nhật Bản trong thời kỳ Heian (794-1185). Ban đầu, đây chỉ là một ngày lễ trong nông lịch, nhưng về sau, nó dần hòa quyện với những tín ngưỡng dân gian về việc xua đuổi tà ma, linh hồn ác và rủi ro để đón nhận vận may, sức khỏe và thịnh vượng cho năm mới. Đến thời Muromachi (1336-1573), nghi lễ ném đậu (mame-maki) trở thành hoạt động trung tâm và được ghi nhận rõ rệt trong các tài liệu lịch sử.
Có thể bạn quan tâm: Nhà Cổ Bình Thủy Cần Thơ: Di Tích Kiến Trúc Và Lịch Sử Đáng Ghé Thăm
2. Các Hoạt động Trọng Tâm Trong Ngày Setsubun
2.1. Ném Đậu (Mame-maki) – Nghi Lễ Xua Đuổi Tà Ma
Đây là hoạt động biểu tượng nhất của Setsubun. Người dân thường ném đậu nành rang (fuku-mame) ra ngoài cửa sổ, cửa chính hoặc vào người đóng thành quỷ (Oni). Hành động này xuất phát từ niềm tin rằng đậu có sức mạnh thiêng liêng, có thể xua tan tà khí.
- Tại sao là đậu nành? Trong tiếng Nhật, từ “đậu” là mame (豆), phát âm giống với từ “mắt quỷ” (mame, 魔目) và hành động “tiêu diệt quỷ” (mametsu, 魔滅). Việc ném đậu được xem như một phép màu ngôn từ, tượng trưng cho việc đánh bại quỷ dữ.
- Khẩu hiệu thiêng liêng: Trong khi ném, mọi người sẽ hô to: “Oni wa soto! Fuku wa uchi!” (Quỷ, ra ngoài! May mắn, vào trong!). Ở một số vùng, khẩu hiệu được đảo ngược thành “Fuku wa uchi! Oni wa soto!”. Tại chùa Senso-ji ở Asakusa (Tokyo), do quan niệm ma quỷ không dám đến gần vị thần bảo hộ, người ta lại hô: “Senshu banzei fuku wa uchi!” (Sự may mắn vĩnh cửu sẽ đến!).
- Trải nghiệm cho du khách: Tại các đền chùa lớn, bạn có thể tham gia trực tiếp vào buổi ném đậu công cộng. Hãy chuẩn bị tinh thần để được “tấn công” bởi làn đậu nành rang bay tới – điều này được cho là sẽ mang lại vận may. Thông thường, có người đóng vai quỷ Oni (thường là một nghệ sĩ hoặc người nổi tiếng) và người dân ném đậu vào họ.
2.2. Ăn Đậu May Mắn (Fuku-mame)
Sau khi buổi ném đậu kết thúc, mọi người trong gia đình sẽ cùng nhau ăn đậu nành rang (fuku-mame). Quy tắc là ăn số đậu bằng đúng số tuổi của mình (ví dụ: 25 tuổi thì ăn 25 hạt). Nhiều người còn ăn thêm một hạt nữa để cầu mong một năm mới thêm một tuổi thọ. Việc này không chỉ là thói quen mà còn là lời cầu nguyện cho một năm khỏe mạnh, hạnh phúc và tránh khỏi bệnh tật.
2.3. Ăn Sushi Ehomaki – Cuộn May Mắn
Ehomaki (恵方巻) là một cuộn sushi dài, đặc biệt chỉ được ăn vào ngày Setsubun. Nguồn gốc từ Osaka, món này dần phổ biến khắp Nhật Bản từ thời Edo.
- Đặc điểm: Ehomaki thường được làm với bảy nguyên liệu (tượng trưng cho Shichifukujin – Bảy vị thần may mắn). Các nguyên liệu phổ biến包括: trứng ốp la, dưa leo, cua, dừa tươi, nấm shiitake, tamagoyaki (trứng cuộn) và cá hồi. Quan trọng nhất là số lượng bảy.
- Cách ăn đúng nghi thức: Bạn phải ăn nguyên cuộn sushi (không được cắt) trong khi giữ im lặng hoàn toàn và quay mặt về hướng phước lành (Eho) của năm đó. Hướng Eho thay đổi mỗi năm dựa trên tử vi. Ví dụ, năm 2026, hướng may mắn là Đông – Đông Bắc. Việc ăn ehomaki theo nghi thức này được tin rằng sẽ giúp ước nguyện thành hiện thực và đón nhận nguồn năng lượng tích cực cho cả năm.
2.4. Thần Okame – Biểu Tượng Của Sự May Mắn
Bên cạnh mặt nạ quỷ Oni đen đỏ dữ dằn, hình ảnh thần Okame (おかめ) cũng là một phần không thể thiếu. Okame là một vị thần trong thần thoại Nhật Bản, thường được miêu tả với khuôn mặt tròn trịa, má hồng phúng phính và nụ cười tươi tắn. Bà là biểu tượng của sự may mắn, hạnh phúc, lòng tốt bụng và sự thịnh vượng. Trong lễ hội Setsubun, người ta đeo mặt nạ Okame hoặc treo tranh của bà để xua đuổi tà ma và mời gọi những điều tốt lành. Sự kết hợp giữa Oni (ác) và Okame (thiện) tượng trưng cho cuộc chiến thắng của ánh sáng và sự tích cực.
Có thể bạn quan tâm: Review Chi Tiết Quán Bít Tết Ngọc Hiếu – Hòa Mã: Thương Hiệu Gia Truyền Giữa Lòng Hà Nội
3. Ẩm Thực Đặc Trưng Ngày Setsubun Ngoài Ehomaki
Ngoài hai món chính là fuku-mame và ehomaki, người Nhật còn có nhiều món ăn mang ý nghĩa tốt lành trong ngày Setsubun:
- Kenchinjiru (けんちん汁): Một loại súp trong truyền thống, nấu từ nhiều loại rau củ (cà rốt, củ cải, khoai tây), đậu phụ, nấm hương và nước dùng kombu (tảo biển). Món súp này xuất phát từ ẩm thực chùa chiền, tượng trưng cho sự thanh lọc và thanh tẩy cơ thể.
- Soba (そば): Mì soba (mì lúa mìch) cũng được ăn vào Setsubun, đặc biệt vào thời kỳ Edo. Từ “soba” (蕎麦) có âm thanh tương tự với “sōba” (側傍) có nghĩa là “bên cạnh”, và người xưa tin rằng ăn soba sẽ giúp họ “bên cạnh” may mắn, tránh được những điều xui xẻo trong năm mới.
- Fukucha (福茶): Là loại trà may mắn, pha chế từ fuku-mame (đậu nành rang), mận và kombu. Uống fukucha trong ngày Setsubun là cách để cầu mong sức khỏe dồi dào và một năm tràn ngập hạnh phúc.
4. Kinh Nghiệm Tham Dự Lễ Hội Setsubun Tại Nhật Bản
Mặc dù Setsubun vốn là dịp gia đình, nhưng ngày nay, nó đã trở thành sự kiện cộng đồng sôi động. Các đền chùa lớn tổ chức lễ hội công cộng với quy mô cực kỳ lớn, thu hút hàng nghìn người tham dự.
- Địa điểm hàng đầu:
- Chùa Zojo-ji (Tokyo): Là một trong những lễ hội Setsubun lớn nhất và nổi tiếng nhất. Hơn một tấn đậu nành rang được ném cho đám đông. Nhiều người nổi tiếng, võ sĩ sumo thường được mời làm “Oni” trong nghi lễ.
- Chùa Senso-ji (Asakusa, Tokyo): Lễ hội tại đây có không khí đặc biệt với khẩu hiệu “Senshu banzei fuku wa uchi!” và quy mô lớn.
- Chùa Naritasan (tỉnh Chiba): Cũng là một địa điểm tổ chức lễ hội Setsubun uy tín và thu hút đông đảo.
- Lời khuyên cho du khách:
- Đến sớm: Các lễ hội này thu hút rất đông người, hãy đến trước ít nhất 30-60 phút để có vị trí đẹp.
- Chuẩn bị trang phục: Mặc trang phục thoải mái, có thể bị “dính” đậu. Một số người mang theo túi để hứng đậu may mắn.
- Tham gia an toàn: Theo dõi hướng dẫn của ban tổ chức, tránh xô đẩy, đặc biệt nếu đi cùng trẻ nhỏ.
- Trải nghiệm ẩm thực: Sau khi tham dự lễ hội, hãy tìm một quán ăn gần đó để thưởng thức một cuộn Ehomaki theo đúng nghi thức (quay về hướng phước lành năm đó và ăn trong im lặng). Bạn có thể hỏi nhân viên nhà hàng về hướng Eho năm nay.
- Mua sắm: Các cửa hàng tiện lợi và siêu thị lớn như 7-Eleven, Lawson, Aeon sẽ bán fuku-mame và ehomaki đóng gói sẵn trong suốt tháng 2. Đây là món quà lưu niệm ý nghĩa.
5. Những Điều Cần Lưu Ý Khi Tham Gia
- Không cắt Ehomaki: Đây là quy tắc quan trọng nhất. Ăn cuộn sushi nguyên vẹn tượng trưng cho sự trọn vẹn và giữ mối liên hệ với vận may.
- Giữ im lặng khi ăn Ehomaki: Đây là lúc tập trung vào ước nguyện cá nhân.
- Tôn trọng nghi thức: Khi tham gia lễ hội tại đền chùa, hãy làm theo hướng dẫn của người dân địa phương và các nhà sư.
- Thời điểm: Lễ hội chính thức diễn ra vào ngày 3 tháng 2 hàng năm. Tuy nhiên, các sự kiện lớn thường được tổ chức vào cuối tuần gần ngày đó để thu hút đông đảo công chúng.
Kết Luận
Lễ hội Setsubun không chỉ là một nghi lễ xua đuổi tà ma cổ xưa mà còn là một lễ hội văn hóa sôi động, gắn kết cộng đồng và tràn đầy hy vọng cho một năm mới may mắn. Từ việc tham gia vào cuộc “chiến tranh” đậu vui nhộn, đến thưởng thức món ehomaki đầy ý nghĩa, trải nghiệm Setsubun chắc chắn sẽ là một kỷ niệm đáng nhớ trong hành trình khám phá văn hóa Nhật Bản của bạn. Hãy lên kế hoạch cho chuyến đi của mình vào đầu tháng 2, tham gia lễ hội tại một ngôi chùa lớn, và chào đón mùa xuân theo cách độc đáo nhất! Để biết thêm các cẩm nang du lịch chi tiết và hữu ích khác về Nhật Bản cũng như nhiều điểm đến trên thế giới, bạn có thể tham khảo thêm tại buulong.com.vn.
Cập Nhật Lúc Tháng 4 8, 2026 by Hà Thu
