Chùa Phổ Quang Phú Thọ là một trong những ngôi chùa cổ nhất và có giá trị văn hóa, lịch sử bậc nhất tại tỉnh Phú Thọ. Nằm ẩn mình trong khung cảnh thanh bình của xã Xuân Lũng, huyện Lâm Thao, ngôi chùa này không chỉ là nơi tu tập, hành lễ mà còn là một di sản kiến trúc độc đáo, lưu giữ những cổ vật quý hiếm có niên đại lên tới 800 năm. Bài viết này sẽ đưa bạn đi sâu vào hành trình khám phá ngôi chùa cổ kính này, từ lịch sử hình thành, kiến trúc đặc sắc, cho đến những cổ vật có giá trị quốc gia, cùng những biến cố đau thương đã qua.
Có thể bạn quan tâm: Top 5 Nhà Hàng Hải Sản Biển Ngọc Nổi Tiếng Dành Cho Tín Đồ Ẩm Thực Biển
Hành trình hình thành và phát triển của chùa Phổ Quang
Những dấu mốc quan trọng trong lịch sử
Chùa Phổ Quang, hay còn được gọi với tên dân dã là chùa Xuân Lũng, được xây dựng vào khoảng đầu thời Trần, một thời đại hào hùng trong lịch sử dân tộc. Trải qua hơn 8 thế kỷ thăng trầm, ngôi chùa đã chứng kiến biết bao biến cố của thời cuộc, từ thời kỳ phong kiến đến thời hiện đại.
Lần trùng tu lớn nhất: Năm 1626 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lịch sử chùa Phổ Quang. Dưới sự phát tâm của các vị Tín quan, Phú Xuyên hầu Nguyễn Hiếu Dũng, Sĩ Phủ Nguyễn Văn Vị cùng khoảng 70 vị hội chủ, ngôi chùa đã được trùng tu quy mô, bao gồm các công trình thượng điện, thiêu hương, tiền đường, hậu đường, tam quan… Việc trùng tu này không chỉ phục hồi lại vẻ đẹp kiến trúc mà còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa tâm linh cho đến ngày nay.
Lần trùng tu gần đây: Tháng 4/2021, chùa Phổ Quang tiếp tục được trùng tu, thể hiện sự quan tâm và trân trọng của chính quyền và nhân dân địa phương đối với di sản văn hóa này.
Những ghi chép lịch sử quý giá
Chùa Phổ Quang lưu giữ nhiều tấm bia đá có giá trị lịch sử to lớn. Một tấm bia tạo năm 1628 đã ghi lại chi tiết về công cuộc trùng tu năm 1626, kể về sự đóng góp công sức của các vị Tín quan và hội chủ. Một tấm bia khác, tạo năm 1634, khắc bài thơ Đường luật 8 câu của Phạm Sư Mạnh, nói về việc đi kinh lý ở vùng này vào năm 1377. Những dòng chữ Hán trên các tấm bia không chỉ là minh chứng cho lịch sử lâu đời của chùa mà còn là những thông điệp quý giá mà ông cha để lại cho thế hệ hôm nay.
Kiến trúc độc đáo và giá trị nghệ thuật
Quần thể kiến trúc đồ sộ
Quần thể chùa Phổ Quang bao gồm các công trình kiến trúc cơ bản: Tam quan – Gác chuông, nhà văn chỉ, chùa Phổ Quang, nhà bia, nhà Tổ. Mỗi công trình đều mang một nét đẹp riêng, góp phần tạo nên một tổng thể hài hòa, trang nghiêm.
Tam quan – Gác chuông: Đây là công trình kiến trúc cổ nhất còn bảo lưu được kiến trúc cổ trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Tam quan có hệ mái chồng diêm 2 tầng 8 mái, đao cong thanh thoát, bờ nóc đắp hình Long cuốn thủy. Thượng lương được khắc hàng chữ Hán: “Hoàng triệu Minh Mạng nhị thập niên” (tức Minh Mạng năm thứ 12 – năm 1839). Các đầu được chạm khắc hình hoa sen, thể hiện sự tinh xảo trong nghệ thuật kiến trúc cổ.
Chùa Phổ Quang: Được xây dựng theo kiểu chữ “Công”, lợp ngói, có hai cấp chùa. Chùa cấp trên cao 10m, dọc 7m, gồm ba gian, có một cửa ra vào từ nhà Tổ lên chùa. Chùa cấp dưới ngang 16m, dọc 13,5m, gồm 5 gian. Đá Kế cột có loại vuông, loại bát giác với trang trí gần như lá đề. Nghệ thuật kiến trúc của chùa Phổ Quang theo kiểu trồng đầu, điêu khắc đơn giản, với bộ khung kết cấu gỗ theo kiểu “Thượng giá chiêng, chồng rường – hạ kẻ”.
Bệ đá hoa sen – Bảo vật quốc gia
Có thể bạn quan tâm: Ha Long Bay Có Bao Nhiêu Hòn Đảo? Khám Phá Bí Mật Thiên Nhiên Kì Vĩ
Bệ đá hoa sen là một trong những cổ vật có giá trị nghệ thuật và lịch sử đặc biệt nhất tại chùa Phổ Quang. Được công nhận là Bảo vật quốc gia theo quyết định số 2198/QĐ-TTg ban hành ngày 25/12/2021 của Chính phủ, bệ đá này là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo, mang đậm phong cách nghệ thuật thời Trần.
Cấu tạo và kích thước: Bệ đá hoa sen cấu tạo hình chữ nhật, kích thước: cao 1,05m, rộng 1,25m, dài 3,30m. Bệ được ghép từ 71 phiến đá xanh trạm trổ kỳ công, đặt ở giữa chùa cấp trên đỡ ba toà tam thế.
Họa tiết trang trí: Cánh sen được cách điệu là đề tài chủ yếu, chiếm vị trí chủ đạo trong nghệ thuật điêu khắc bệ đá. Cùng với hình ảnh bông sen, cuộc sống trần thế cũng được miêu tả sinh động qua các hoạ tiết dân gian như: Cá lượn, sư tử vờn, hươu cặp cành hoa hải đường nở xoè… Bốn góc bệ, tầng ba, tầng bốn có bốn linh điểu vững chãi, mặt hình nhân, dưới ngực có bốn lá đề cách điệu, trán khắc chữ “vương”, cổ chân và thân đều thắt hoa…
Thông điệp lịch sử: Trên bệ đá còn khắc ghi các dòng chữ Hán ghi niên đại, có thể được coi là bức thông điệp của ông cha để lại cho thế hệ hôm nay. Tầng 3 của bệ đá hoa sen ghi: “Xương Phù thập niên, Đinh Mão tuế, nhị nguyệt thập nhị nhật, điền chủ tiểu học chi hầu Nguyễn Chiêu tự việt ngộ không cư sĩ tịnh thê Nguyễn Thị Sửu tự viết công tín tu tạo khánh tịnh thạch tòa vi tam bảo” (Dịch: Ngày 12 tháng 2 năm Đinh Mão niên hiệu Xương Phù thứ 10 (1388) điền chủ học chi hầu Nguyễn Chiêu và vợ là Nguyễn Thị Sửu tên tự Công Tín cung tiến khánh đá tòa tam bảo).
Những cổ vật quý hiếm
Chuông đồng và khánh đồng
Trên gác chuông của chùa Phổ Quang treo quả chuông đồng “Phổ Quang tự chung” và khánh đồng, cả hai đều có niên đại đúc năm Minh Mạng nhị thập niên – năm 1839. Những cổ vật này không chỉ có giá trị về mặt lịch sử mà còn mang giá trị nghệ thuật cao, thể hiện tay nghề điêu luyện của các nghệ nhân xưa.
Tượng Phật và các pho tượng cổ
Chùa Phổ Quang hiện lưu giữ được hơn 30 pho tượng chất liệu gỗ và thổ, được bài trí trên bệ xây. Những pho tượng này có niên đại từ các triều đại Trần, Lê, Nguyễn, là những chứng nhân lịch sử cho sự phát triển của Phật giáo tại vùng đất này. Mỗi pho tượng đều mang một nét đẹp riêng, thể hiện sự uy nghi, từ bi của các vị Phật, Bồ Tát.
Những biến cố đau thương và nỗ lực phục hồi
Vụ cháy lớn năm 2021
Vào khoảng 10h sáng ngày 23/10/2021, một vụ cháy lớn đã xảy ra tại chùa Phổ Quang. Đám cháy nhanh chóng lan rộng, thiêu rụi toàn bộ phần gỗ, mái ngói âm, hệ thống điện bị cháy hỏng, các pho tượng bằng đất và bằng gỗ trong ngôi Tam Bảo bị nhiệt tác động hư hại. Mặc dù lực lượng Phòng cháy chữa cháy đã có mặt kịp thời và khống chế đám cháy vào lúc 11h40, nhưng thiệt hại về tài sản ước tính lên tới 25 tỉ đồng.
Nỗ lực phục hồi và trùng tu
Có thể bạn quan tâm: Lộ Trình Xe Bus 58 Hà Nội Mới Nhật: Cập Nhật Chi Tiết Các Điểm Dừng, Giờ Chạy Và Kinh Nghiệm Đi
Sau vụ cháy, chính quyền địa phương và các nhà hảo tâm đã nỗ lực phục hồi, trùng tu lại chùa Phổ Quang. Việc trùng tu không chỉ nhằm khôi phục lại kiến trúc mà còn là nỗ lực bảo tồn những giá trị văn hóa, lịch sử mà ngôi chùa này mang lại. Tháng 4/2021, chùa Phổ Quang tiếp tục được trùng tu, thể hiện sự quan tâm và trân trọng của chính quyền và nhân dân địa phương đối với di sản văn hóa này.
Ý nghĩa văn hóa và tâm linh
Địa điểm hành lễ quan trọng
Chùa Phổ Quang có bốn ngày lễ chính: Rằm tháng giêng, ngày 8/4 (lễ tắm Phật), rằm tháng 7 (lễ xóa tội vong nhân) và ngày 8/12 âm lịch. Vào những ngày này, chùa trở thành nơi tụ họp của đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương, cùng nhau dâng hương, cầu nguyện cho quốc thái dân an, gia đình hạnh phúc.
Niềm tự hào của người dân địa phương
Chùa Phổ Quang không chỉ là nơi diễn ra các hoạt động tôn giáo lành mạnh, hướng thiện mà còn là niềm vinh dự, tự hào của người dân xã Xuân Lũng. Nơi đây đã được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm 1980. Điều này càng khẳng định giá trị to lớn của ngôi chùa về lịch sử, kiến trúc, văn hóa và trong cả đời sống tâm linh của nhân dân.
Hướng dẫn tham quan chùa Phổ Quang
Thời điểm lý tưởng để tham quan
Mùa xuân (tháng 1 – tháng 3): Thời tiết mát mẻ, thích hợp cho việc tham quan, chiêm bái. Đặc biệt, vào dịp Rằm tháng giêng, chùa Phổ Quang tổ chức lễ hội linh đình, thu hút đông đảo du khách.
Mùa thu (tháng 9 – tháng 11): Thời tiết se lạnh, trong lành, rất phù hợp để tìm về chốn tâm linh thanh tịnh.
Đường đi và phương tiện di chuyển
Từ Hà Nội: Du khách có thể đi theo hướng cao tốc Nội Bài – Lào Cai, sau đó rẽ vào quốc lộ 32, đi qua huyện Lâm Thao, tiếp tục đi theo đường tỉnh 316 đến xã Xuân Lũng. Tổng quãng đường khoảng 80km, mất khoảng 2 giờ di chuyển.
Từ thành phố Việt Trì: Du khách có thể đi theo hướng quốc lộ 32, qua huyện Lâm Thao, tiếp tục đi theo đường tỉnh 316 đến xã Xuân Lũng. Quãng đường khoảng 30km, mất khoảng 45 phút di chuyển.
Có thể bạn quan tâm: Ngã 5 Kiến An Hải Phòng: Bản Đồ Giao Thông, Tiềm Năng Bất Động Sản & Hướng Dẫn Đi Lại
Những lưu ý khi tham quan
Trang phục: Khi tham quan chùa, du khách nên mặc trang phục kín đáo, lịch sự, tránh mặc quần short, áo hai dây, váy ngắn…
Thái độ: Khi vào chùa, du khách nên giữ thái độ trang nghiêm, không nói chuyện ồn ào, không chụp ảnh khi đang có lễ nghi diễn ra.
Văn hóa ứng xử: Không sờ vào các pho tượng, không chạm vào các cổ vật, không xả rác bừa bãi.
Câu hỏi thường gặp về chùa Phổ Quang
Hỏi: Chùa Phổ Quang có gì đặc biệt so với các ngôi chùa khác ở Phú Thọ?
Đáp: Chùa Phổ Quang đặc biệt ở chỗ đây là một trong những ngôi chùa cổ nhất ở Phú Thọ, có niên đại trên 800 năm. Đặc biệt, chùa sở hữu bệ đá hoa sen – một Bảo vật quốc gia, cùng nhiều cổ vật quý hiếm có giá trị lịch sử, văn hóa to lớn.
Hỏi: Có mất phí khi tham quan chùa Phổ Quang không?
Đáp: Việc tham quan chùa Phổ Quang là miễn phí. Tuy nhiên, nếu du khách muốn dâng hương, lễ vật thì có thể tùy tâm đóng góp.
Hỏi: Chùa Phổ Quang có phục vụ ăn uống không?
Đáp: Chùa không phục vụ ăn uống. Du khách có thể mang theo đồ ăn nhẹ hoặc tìm các quán ăn gần đó.
Hỏi: Có thể chụp ảnh ở chùa Phổ Quang không?
Đáp: Du khách có thể chụp ảnh ở khu vực bên ngoài chùa. Tuy nhiên, khi vào bên trong chùa, đặc biệt là khi có lễ nghi diễn ra, du khách nên hỏi ý kiến của ban quản lý chùa trước khi chụp ảnh.
Hỏi: Chùa Phổ Quang có chỗ gửi xe không?
Đáp: Chùa có khu vực gửi xe miễn phí cho du khách. Du khách có thể gửi xe máy, ô tô tại đây.
Lời kết
Chùa Phổ Quang Phú Thọ không chỉ là một ngôi chùa cổ kính, linh thiêng mà còn là một bảo tàng sống động về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của dân tộc. Mỗi viên gạch, mỗi nét chạm trổ, mỗi pho tượng đều mang trong mình một câu chuyện, một dấu ấn của thời gian. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của chùa Phổ Quang không chỉ là trách nhiệm của chính quyền địa phương mà còn là trách nhiệm của mỗi người dân, mỗi du khách khi đến với nơi đây. Hy vọng rằng, qua bài viết này, bạn sẽ có thêm động lực để một lần đặt chân đến chùa Phổ Quang, để cảm nhận được vẻ đẹp thanh tịnh, cổ kính và giá trị văn hóa to lớn mà ngôi chùa này mang lại. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về những công trình kiến trúc cổ kính khác của Việt Nam, mời bạn tham khảo thêm các bài viết khác tại buulong.com.vn.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 4, 2026 by Hà Thu
