Quảng Ninh – “xứ sở diệu kỳ” không chỉ nổi tiếng với vịnh Hạ Long, bãi biển Trà Cổ hay núi Yên Tử mà còn là mảnh đất chứa đựng một kho tàng di sản văn hóa – lịch sử đồ sộ, trải dài suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Dưới đây là hành trình khám phá những di tích lịch sử Quảng Ninh tiêu biểu, nơi mỗi viên gạch, mỗi bức tượng, mỗi ngọn núi đều kể về quá khứ hào hùng.
Có thể bạn quan tâm: Công Viên Nước Ở Bình Dương: Top 5 Địa Điểm Vui Chơi Xả Stress Ngày Hè
Khám Phá Khu Di Tích Nhà Trần Tại Đông Triều
Đông Triều, một vùng đất cổ, là nơi lưu giữ một trong những quần thể di tích tôn nghiêm và có giá trị văn hóa – lịch sử đặc biệt quan trọng: khu di tích nhà Trần.
Đền Sinh: Thánh Địa Của Bát Vị Hoàng Đế
Đền và lăng mộ nhà Trần nằm rải rác trong một khu đất rộng có bán kính 20km để thờ “Bát Vị Hoàng Đế” thời Trần. Quần thể di tích gồm một đền và 8 lăng mộ. Trải qua thời gian và thăng trầm của lịch sử, khu vực này đã bị hư hỏng nặng. Ngày nay, với ý thức và lòng tự hào dân tộc, khu đền Sinh và các lăng mộ nhà Trần đang dần được quan tâm khôi phục đúng với tầm cỡ của nó để bảo tồn và phát huy một di sản văn hoá quý báu của dân tộc.
Đền Sinh thuộc thôn Nghĩa Hưng là nơi thờ chung 8 vị vua Nhà Trần và lăng mộ của Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Giản Định Đế. Hàng năm, lễ hội đền Sinh thu hút hàng ngàn lượt khách thập phương đến dâng hương tưởng niệm.
Những Di Tích Quan Trọng Khác Trong Khu Vực
- Đền Thái: Nằm trên ngọn đồi thấp thuộc thôn Trại Lốc, xã An Sinh, là nơi thờ ba vị vua đầu tiên của triều Trần: Trần Thái Tổ, Trần Thái Tông và Trần Thánh Tông.
- Chùa Quỳnh Lâm: Một trong “Thiên Nam tứ đại khí”, là trung tâm Phật giáo lớn thời Trần, nơi vua Trần Nhân Tông đã tu hành và giảng đạo.
- Chùa Hồ Thiên: Nơi Trần Nhân Tông đăng đàn thuyết pháp, là trung tâm truyền kinh giảng đạo thời Trần.
- Chùa Ngoạ Vân: Nơi Trần Nhân Tông tu hành và viên tịch, nằm trên núi Bảo Đài.
- Chùa Tuyết: Là ngôi chùa thứ ba nằm trong khu di tích kiến trúc Phật giáo đời Trần, thờ Phật và hai vị thánh là Đặng Tảo và Lê Chung.
- Chùa Cảnh Huống: Ngôi chùa cổ gắn liền với sự tích vua Trần Nhân Tông.
Khu Di Tích Chiến Thắng Bạch Đằng: Biểu Tượng Của Tinh Thần Dân Tộc
Có thể bạn quan tâm: Ý Nghĩa Của Cố Đô Huế: Di Sản Văn Hóa Vĩ Đại Của Dân Tộc
Khu di tích lịch sử Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt (Quyết định số 1419/QĐ-TTg). Đây là minh chứng sống động cho tài trí quân sự kiệt xuất của Hưng Đạo Đại Vương Trần Hưng Đạo và tinh thần quật cường bất khuất của dân tộc.
Bãi Cọc Bạch Đằng: “Lưới sắt” Trên Sông
Bãi cọc Bạch Đằng là di tích tiêu biểu nhất, nơi ghi dấu chiến thắng lẫy lừng “Một trận Bạch Đằng gươm non rửa sạch”. Các bãi cọc chính bao gồm:
- Bãi cọc Yên Giang: Nằm trong đầm nước xã Yên Giang, được khai quật nhiều lần, cọc chủ yếu là gỗ lim, đường kính từ 20-30cm.
- Bãi cọc Đồng Vạn Muối: Nằm trong địa phận phường Nam Hòa, mật độ cọc dày đặc, cắm thẳng.
- Bãi cọc Đồng Má Ngựa: Nằm trong địa phận phường Nam Hòa, dài 70m, rộng 30m, cắm thành dải như một lớp tường thành.
Những Di Tích Liên Quan
- Cây lim Giếng Rừng: Hai cây lim có tuổi thọ trên 700 năm, cùng với các địa danh cổ như Sông Rừng, Bến Rừng, Chợ Rừng, Giếng Rừng… chứng tỏ xưa kia là vùng đất ven sông Bạch Đằng là những cánh rừng cổ có liên quan mật thiết với các trận địa cọc năm xưa.
- Đình Yên Giang: Là nơi thờ Thành Hoàng làng là vị anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo, gắn liền với lễ hội Bạch Đằng.
- Đền Trung Cốc: Nằm trên gò đất cao ở giữa thôn Đông Cốc, thờ Trần Quốc Tuấn và Phạm Ngũ Lão, nơi hai ông đã bị mắc cạn thuyền trong quá trình chuẩn bị xây dựng bãi cọc.
- Đình Trung Bản: Là nơi thờ Trần Hưng Đạo, lưu giữ nhiều di vật, cổ vật giá trị.
- Đền Trần Hưng Đạo (TX Quảng Yên): Khu đền thờ về phía trái với 4 trụ biểu cao uy nghi, thờ vị anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo.
- Miếu Vua Bà (TX Quảng Yên): Nơi thờ bà hàng nước đã cung cấp thông tin về con nước thủy triều lên xuống, góp phần tạo nên chiến thắng Bạch Đằng năm 1288.
Di Tích Núi Bài Thơ: “Bút Thơ” Của Vua Lê Thánh Tông
Núi Bài Thơ nằm ở trung tâm thành phố Hạ Long, có độ cao 200m, là một di tích có giá trị văn hoá lịch sử quan trọng. Trước kia núi có tên gọi là núi Truyền Đăng. Đến tháng 2 năm 1468, nhân một dịp đi kinh lý vùng Đông Bắc, cảm hứng trước cảnh đẹp thần tiên của Vịnh Hạ Long, vua Lê Thánh Tông đã làm một bài thơ và cho khắc vào vách núi phía Nam. Từ đó núi có tên là núi Đề Thơ, sau được gọi là núi Bài Thơ.
261 năm sau (năm 1729), nhân dịp duyệt thủy quân trên Biển Đông, chúa Trịnh Cương đã là một bài thơ họa lại bài thơ của vua Lê Thánh Tông và cho khắc ngay gần đấy. Leo núi Bài Thơ là một thú vui hấp dẫn, đứng trên đỉnh núi, du khách không khỏi ngỡ ngàng trước quanh cảnh kỳ vĩ của vịnh Hạ Long.
Có thể bạn quan tâm: Bản Đồ Đô Thị Việt Nam: Nhận Diện Khu Vực “vùng Đỏ” Ngập Lụt Và Giải Pháp Cửa Chống Ngập
Di Tích Thương Cảng Vân Đồn: Cửa Ngõ Giao Thương Của Quốc Gia
Vân Đồn là cảng ngoại thương đầu tiên ở nước ta, thuộc quần đảo Vân Hải, nằm ở phía đông nam vịnh Hạ Long. Đây là một trong những trung tâm thương mại, giao lưu văn hóa quan trọng thời Lý – Trần.
Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy nhiều dấu vết hoạt động thương nghiệp, kiến trúc tôn giáo như chùa Lấm, bảo tháp và đặc biệt là những mảnh vỡ đồ sứ cổ, minh chứng cho sự phát triển rực rỡ của nghề gốm sứ Việt Nam thời Lý – Trần. Với những giá trị về lịch sử, thương cảng Vân Đồn đã được Bộ Văn hoá – Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử.
Những Ngôi Chùa Cổ Ổn Trầm Trong Lòng Núi
Chùa Hoa Yên (Yên Tử)
Nằm trên lưng chừng núi ở độ cao 516m, chùa Hoa Yên là ngôi chùa to nhất và đẹp nhất nên còn gọi là chùa Cả. Chùa này vốn được dựng từ đời Lý. Chùa Hoa Yên vốn có tên là Vân Yên (mây khói), đặt với hàm ý: chùa tận trên núi cao quanh năm mây phủ, mây lững lờ trôi, trắng nhẹ như mây khói trên núi. Chùa Hoa Yên là ngôi chùa chính của cả hệ thống chùa ở Yên Tử, là nơi giao hội của trục linh (trục tung) và trục tú (trục hoành), hai bên tả hữu vươn về nam ôm lấy con đường hành hương dưới chân núi Giải Oan như đôi cánh tay rồng.
Chùa Đồng (Yên Tử)
Có thể bạn quan tâm: Tổng Hợp Xe Khách Bắc Giang Đi Tuyên Quang: Hướng Dẫn Chi Tiết, Giá Vé, Lịch Trình
Chùa Đồng có tổng trọng lượng gần 70 tấn, nằm ở đỉnh Bạch Vân Sơn thuộc khu di tích danh lam Yên Tử. Chùa Đồng tên chữ là “Thiên Trúc Tự” mang tên đất nước của Phật Tổ Như Lai, phù hợp với vị trí “Vô Thượng” của đỉnh Yên Tử. Chùa Đồng đã được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam ghi nhận là ngôi chùa đồng lớn nhất và nằm ở độ cao nhất cả nước. Trong chùa thờ Phật Thích Ca Mâu Ni và Tam Tổ Trúc Lâm Yên Tử.
Những Ngôi Chùa Khác
- Chùa Ba Vàng (TP Uông Bí): Tọa lạc trên lưng chừng núi Thành Đẳng, chùa còn có tên gọi là Bảo Quang tự. Nơi đây là trung tâm hoằng pháp lớn, có nơi thờ Tam bảo và trống độc mộc được công nhận là lớn nhất Việt Nam.
- Chùa Cái Bầu (Vân Đồn): Thiền viện Trúc Lâm Giác Tâm, tọa lạc trên ngọn đồi cao nhìn thẳng ra vịnh Bái Tử Long, là điểm đến tâm linh nổi tiếng.
- Chùa Quan Lạn (Vân Đồn): Nằm trong khu di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng gồm: chùa Quan Lạn, đình Quan Lạn, đền Vân Hải, miếu Đức Ông. Chùa thuộc Hệ phái Phật giáo Bắc tông.
- Chùa Lôi Âm (TP Hạ Long): Thuộc phường Đại Yên, thành phố Hạ Long, du khách đến chùa phải ngồi thuyền chừng 15 phút rồi tiếp tục leo bộ chừng nửa tiếng theo triền dốc thoai thoải.
- Chùa Long Tiên (TP Hạ Long): Nằm dưới chân núi Bài Thơ, chùa Long Tiên là điểm du lịch tâm linh nổi tiếng bậc nhất ở Hạ Long, được gọi là chùa Trình.
- Chùa Giữa Đồng (TX Quảng Yên): Chùa tọa lạc giữa cánh đồng, có không gian rộng, nhiều cảnh quan đẹp.
- Chùa Đống Phúc (TX Quảng Yên): Được hình thành từ đời Lý và tiếp tục phát triển vào các đời sau, có nhiều đóng góp trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc.
- Chùa Nam Thọ (TP Móng Cái): Là một trong những công trình kiến trúc tôn giáo được xây dựng từ năm 1775 đời vua Lê Cảnh Hưng.
- Chùa Xuân Lan (TP Móng Cái): Chùa được xây dựng từ cuối thời Hậu Lê, đầu thời Nguyễn, cách ngày nay khoảng trên ba thế kỷ.
Di Tích Lịch Sử Quảng Ninh: Giá Trị Và Ý Nghĩa
Di tích lịch sử Quảng Ninh không chỉ là những công trình kiến trúc cổ kính, những di tích chiến thắng oai hùng mà còn là minh chứng cho sự phát triển rực rỡ của văn hóa, nghệ thuật, kiến trúc, tôn giáo và tinh thần yêu nước của dân tộc Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử.
Đó là:
- Di sản văn hóa vật thể: Những ngôi đền, chùa, lăng mộ, bãi cọc, núi đá, cây cổ thụ…
- Di sản văn hóa phi vật thể: Những lễ hội truyền thống như lễ hội Bạch Đằng, lễ hội đền Cửa Ông, lễ hội chùa Ba Vàng…
- Di sản lịch sử: Những trận chiến oai hùng, những con người anh hùng, những câu chuyện lịch sử truyền cảm hứng.
Việc bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích lịch sử Quảng Ninh là nhiệm vụ quan trọng, góp phần giáo dục truyền thống, phát triển du lịch và nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân.
Để tìm hiểu thêm các thông tin hữu ích khác, mời bạn tham khảo các bài viết chuyên sâu tại buulong.com.vn.
Cập Nhật Lúc Tháng 12 30, 2025 by Hà Thu
