Hơn một thập kỷ trôi qua kể từ ngày nhà thơ Tú Sót qua đời, nhưng cứ mỗi độ xuân về, vào dịp Quốc tế Phụ nữ 8/3, người ta lại bắt gặp những câu thơ trào phúng quen thuộc vang lên trên mạng xã hội, trong các buổi tiệc tùng hay những bữa cơm gia đình. Những câu thơ tưởng chừng như “ca dao hiện đại” ấy thực chất là tác phẩm của một ông đồ già từng ngồi viết thư pháp trên vỉa hè Hà Nội những năm cuối đời.
Chân dung người viết nên bài thơ “ca dao” nổi tiếng
Từ ông đồ Bà Triệu đến nhà thơ trào phúng Tú Sót
Tú Sót, tên thật là Chu Thành, sinh năm 1930 tại xã Diễn Tường, huyện Diễn Châu, Nghệ An – một vùng quê nổi tiếng với truyền thống “nói trạng” của xứ Nghệ. Ngay từ khi mới 6-7 tuổi, ông đã được tiếp xúc với chữ Nho, sau đó học chữ Quốc ngữ. Cuộc đời ông trải qua nhiều thăng trầm: từ một cậu bé ham học đến người lính chiến đấu chống Pháp, rồi trở thành cán bộ Nhà xuất bản Thanh Niên cho đến khi nghỉ hưu năm 1989.
Chính từ thời điểm “cầm sổ hưu”, Chu Thành mới thực sự bước vào hành trình cầm bút lông và gắn bó với nghiệp thơ trào phúng. Ông trở thành một phần của nhóm “Cảo thơm thư hiên” trên phố Bà Triệu, nơi ông thường bày mực tàu giấy đỏ mỗi dịp Tết đến xuân về. Dù đã ra đi mãi mãi vào mùa xuân 2006, nhưng di sản thơ ca của ông vẫn sống mãi trong lòng người đọc.
Hành trình từ bản thảo đến “ca dao hiện đại”
Bốn câu thơ nổi tiếng:
“Hôm nay mùng 8 tháng 3
Tôi giặt hộ bà cái áo của tôi
Tôi phần bà một đĩa xôi
Sợ bà xấu bụng, tôi xơi hộ bà!”
được Tú Sót sáng tác vào thập niên 80 của thế kỷ trước, khi ông đang là cán bộ tại Nhà xuất bản Thanh Niên. Bài thơ này nằm trong tập thơ trào phúng đầu tay của ông có tên “Gà trống đẻ”, do chính Nhà xuất bản Thanh Niên ấn hành.
Tập thơ “Gà trống đẻ” dày 48 trang, khổ 12x19cm, in lần đầu với 3.250 bản, do nhà thơ Phạm Đức biên tập. Đặc biệt, tác phẩm được minh họa bởi những tên tuổi lớn trong giới hội họa Việt Nam như Văn Cao, Phan Kế An, Đoàn Hảo, Hoàng Tiến. Bài “8 tháng 3 muôn năm” nằm ở trang 40 với minh họa của họa sĩ Văn Cao, và dưới tiêu đề bài thơ, tác giả ghi: “Tặng C.T.H” – ba chữ viết tắt tên người vợ ông, bà Châu Thị Hường.
Có Một Bài Thơ Mà Lâu Nay Nhiều Người Vẫn Thường Thuộc Nằm Lòng: “hôm Nay Mùng 8 Tháng 3/ Tôi Giặt Hộ Bà Cái Áo Của Tôi/ Tôi Phần Bà Một Đĩa Xôi/ Sợ Bà Xấu Bụng, Tôi Xơi Hộ Bà!”. Đó Là Bài Thơ “lục Bát”, Một Bài Thơ Mang Màu Sắc Trào Lộng Vui Vẻ. Và Khởi Đầu Từ Bài Thơ Này, Đến Nay Dễ Đã Có Tới Hàng Trăm Dị Bản Khác Nhau. Nhưng, Ai Là Tác Giả Của Bài Thơ?
Điều kỳ diệu trong hành trình của bài thơ “Hôm nay mùng 8 tháng 3” là nó đã vượt qua ranh giới giữa thơ trào phúng và ca dao dân gian. Không ai biết chính xác từ khi nào, những câu thơ này bắt đầu được truyền miệng như một sáng tác “khuyết danh”, được xem như một phần của kho tàng ca dao hiện đại.
Sức sống mãnh liệt của bài thơ thể hiện ở chỗ, nó không chỉ được nhớ đến mà còn được “biến tấu” theo nhiều cách khác nhau. Người ta sáng tạo ra hàng trăm dị bản, mỗi dị bản lại mang một sắc thái riêng, phản ánh tâm trạng và hoàn cảnh sống khác nhau của người đọc, người nghe.
Những dị bản tiêu biểu và ý nghĩa ẩn chứa
Một trong những dị bản phổ biến là:
“Hôm nay mùng 8 tháng 3
Tôi giặt cả hộ bà cái áo của tôi
Ngày mai mùng 8 qua rồi
Tôi trả cái áo của tôi cho bà…”
Có Một Bài Thơ Mà Lâu Nay Nhiều Người Vẫn Thường Thuộc Nằm Lòng: “hôm Nay Mùng 8 Tháng 3/ Tôi Giặt Hộ Bà Cái Áo Của Tôi/ Tôi Phần Bà Một Đĩa Xôi/ Sợ Bà Xấu Bụng, Tôi Xơi Hộ Bà!”. Đó Là Bài Thơ “lục Bát”, Một Bài Thơ Mang Màu Sắc Trào Lộng Vui Vẻ. Và Khởi Đầu Từ Bài Thơ Này, Đến Nay Dễ Đã Có Tới Hàng Trăm Dị Bản Khác Nhau. Nhưng, Ai Là Tác Giả Của Bài Thơ?
Mỗi dị bản lại thể hiện một góc nhìn khác nhau về mối quan hệ nam nữ, về sự hài hước trong cách ứng xử hàng ngày. Điều thú vị là dù được biến tấu thế nào, tinh thần trào phúng, hóm hỉnh và thâm thúy trong nguyên tác vẫn được giữ gìn.
Nghệ thuật trào phúng trong thơ Tú Sót
Chất trào lộng trong từng vần thơ
Tú Sót là một trong những nhà thơ trào phúng tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại. Ông có khả năng biến mọi thứ xung quanh thành chất liệu cho thơ, từ những điều nhỏ nhặt trong cuộc sống đến những vấn đề lớn lao của xã hội. Với vóc người thấp đậm, ông luôn tiềm ẩn chất trào lộng trong mình.
Ông viết về thơ ca: “Thơ ta chưa cảm được lòng người/ Vì ta cha trọn nghĩa đời đó thôi/ Sống làm lửa nóng mặt trời/ Thác làm than sưởi cho đời ấm thêm!”
Ông châm biếm những hiện tượng trong làng thơ: “Trong thơ có thể ‘leo thang’/ Làng thơ có kẻ ăn gian ghế ngồi/ Thơ làm khỉ đọc chê hôi/ Vênh vênh váo váo rậm lời ba hoa…”
Tự trào và sự khiêm tốn trong nghệ thuật
Có Một Bài Thơ Mà Lâu Nay Nhiều Người Vẫn Thường Thuộc Nằm Lòng: “hôm Nay Mùng 8 Tháng 3/ Tôi Giặt Hộ Bà Cái Áo Của Tôi/ Tôi Phần Bà Một Đĩa Xôi/ Sợ Bà Xấu Bụng, Tôi Xơi Hộ Bà!”. Đó Là Bài Thơ “lục Bát”, Một Bài Thơ Mang Màu Sắc Trào Lộng Vui Vẻ. Và Khởi Đầu Từ Bài Thơ Này, Đến Nay Dễ Đã Có Tới Hàng Trăm Dị Bản Khác Nhau. Nhưng, Ai Là Tác Giả Của Bài Thơ?
Điều đặc biệt trong thơ Tú Sót là khả năng tự trào. Ông không ngần ngại giễu nhại chính bản thân mình:
“Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến đã về trời
Xuân Hương, Thị Điểm Phật Bà nuôi
Bầu rượu, túi thơ chưa khuân hết
Sót lại cho ta trả nợ đời
Tú Xương, Tú Mỡ đã lên tiên
Bỏ ta Sót lại để tiêu tiền
Hay để cầm mai trừ cỏ dại
Cho vườn hoa ngát khí thiên nhiên…”
Qua những vần thơ tự trào này, người đọc thấy được sự khiêm tốn, tinh thần học hỏi không ngừng và tình yêu nghệ thuật sâu sắc của ông.
Ý nghĩa văn hóa của bài thơ “Hôm nay mùng 8 tháng 3”
Tiếng cười trong ngày Phụ nữ
Bài thơ “Hôm nay mùng 8 tháng 3” đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa ứng xử ngày Quốc tế Phụ nữ tại Việt Nam. Thay vì những lời chúc formal, bài thơ mang đến tiếng cười sảng khoái, sự gần gũi và ấm áp trong ngày đặc biệt này.
Tiếng cười trong bài thơ không phải là sự chế giễu mà là sự sẻ chia, là cách để nam giới thể hiện sự quan tâm đến phụ nữ bằng một cách rất riêng – hài hước nhưng không kém phần tinh tế.
Giá trị nhân văn ẩn sau tiếng cười
Đằng sau tiếng cười trào phúng là những giá trị nhân văn sâu sắc. Bài thơ thể hiện:
Sự quan tâm: Dù bằng cách hài hước nhưng vẫn là sự quan tâm đến người phụ nữ
Sự sẻ chia: Chia sẻ công việc nhà, dù là một cách “khoác lác”
Sự trân trọng: Thể hiện qua việc “phần bà một đĩa xôi”
Bài học về nghệ thuật ứng xử
Từ bài thơ này, người ta có thể rút ra nhiều bài học về nghệ thuật ứng xử trong cuộc sống:
Biết cách tạo tiếng cười: Tiếng cười là liều thuốc tốt nhất cho các mối quan hệ
Sự khéo léo trong lời nói: Có thể nói những điều nghiêm túc bằng cách hài hước
Tình cảm chân thành: Dù bằng hình thức nào, quan trọng là tấm lòng
Trong thời đại công nghệ số, bài thơ “Hôm nay mùng 8 tháng 3” lại một lần nữa chứng minh sức sống mãnh liệt của mình. Mạng xã hội đã trở thành phương tiện truyền bá hiệu quả, giúp bài thơ tiếp cận được với thế hệ trẻ một cách tự nhiên.
Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra vấn đề về bản quyền và sự công nhận đúng đắn với tác giả. Rất nhiều người vẫn nghĩ đây là một sáng tác “khuyết danh”, là ca dao dân gian, mà không biết rằng đằng sau những câu thơ ấy là cả một cuộc đời gắn bó với nghệ thuật của nhà thơ Tú Sót.
Trách nhiệm với di sản văn hóa
Việc phổ biến rộng rãi bài thơ là điều đáng mừng, nhưng đồng thời cũng cần có sự trân trọng và công nhận đúng đắn với tác giả. Đây không chỉ là vấn đề bản quyền mà còn là sự trân trọng với di sản văn hóa, với những đóng góp của các nghệ sĩ cho đời sống tinh thần của cộng đồng.
Kết luận
Bài thơ “Hôm nay mùng 8 tháng 3” của nhà thơ Tú Sót là một minh chứng sống động cho sức sống mãnh liệt của nghệ thuật chân chính. Từ một sáng tác trào phúng, nó đã trở thành “ca dao hiện đại”, được truyền miệng và biến tấu theo nhiều cách khác nhau.
Qua bài thơ này, người đọc không chỉ được thưởng thức tiếng cười trào phúng mà còn cảm nhận được những giá trị nhân văn sâu sắc về tình cảm gia đình, về sự sẻ chia và trân trọng người phụ nữ. Tác giả Chu Thành – Tú Sót có thể đã ra đi, nhưng di sản nghệ thuật của ông vẫn sống mãi trong lòng người đọc, tiếp tục mang lại tiếng cười và những bài học quý giá cho các thế hệ sau.
Để tìm hiểu thêm về những giá trị văn hóa, nghệ thuật độc đáo khác của Việt Nam, mời bạn ghé thăm buulong.com.vn – nơi lưu giữ và lan tỏa những tinh hoa truyền thống trong thời đại mới.
Mình là Hà Thu, cử nhân Quản trị Du lịch & Lữ hành tốt nghiệp tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, đồng thời hoàn thành các chứng chỉ chuyên sâu về Điều hành tour quốc tế, Nghiệp vụ hướng dẫn viên và Quản lý điểm đến du lịch bền vững. Mình có hơn 8 năm kinh nghiệm thực tế trong ngành du lịch, từng làm việc ở vị trí điều hành tour, xây dựng lịch trình trải nghiệm và tư vấn du lịch cá nhân hóa cho khách nội địa lẫn quốc tế. Thế mạnh của mình là nghiên cứu điểm đến, tối ưu chi phí – thời gian di chuyển, đánh giá dịch vụ lưu trú, ẩm thực và trải nghiệm bản địa dựa trên tiêu chuẩn thực tế chứ không quảng cáo. Các bài viết của mình tập trung vào kinh nghiệm du lịch tự túc, du lịch bền vững, review điểm đến chi tiết và hướng dẫn lập kế hoạch chuyến đi hiệu quả, an toàn cho từng nhóm đối tượng.
