Hải Phòng, thành phố mang tên gọi “Thủ đô Hạ Long” hay “Hải Thành”, là một trong những trung tâm kinh tế, quân sự và văn hóa quan trọng của Việt Nam qua nhiều thời kỳ. Tóm tắt lịch sử Hải Phòng cho thấy hành trình hình thành và phát triển của một vùng đất từ nơi hoang sơ, qua các thời kỳ chống ngoại xâm đến trở thành cảng biển trọng điểm, gắn liền với những dấu ấn lịch sử sâu sắc.
Có thể bạn quan tâm: Thủ Đô Nước Pháp Là Gì? Cẩm Nang Khám Phá Paris Đầy Đủ Nhất
Tổng quan lịch sử Hải Phòng
Lịch sử Hải Phòng trải qua hơn bốn thế kỷ với những bước chuyển mình rõ rệt: từ một vùng đất hoang vu, bãi bồi ven biển, trở thành phố cảng thương mại sầm uất dưới thời phong kiến, sau đó trở thành “điểm nóng” trong các cuộc kháng chiến chống thực dân, đến hiện tại là một thành phố công nghiệp, cảng biển trọng điểm và trung tâm tài chính của miền Bắc. Sự kiện nổi bật nhất phải kể đến trận Hải Phòng năm 1955, minh chứng cho tinh thần bất khuất của quân và dân thành phố.
Thời kỳ đầu và sự hình thành (Trước thế kỷ XVII – Thế kỷ XVIII)
Có thể bạn quan tâm: Đánh Giá Toàn Diện Sân Bay Chu Lai: Hướng Dẫn Di Chuyển & Kinh Nghiệm Thực Tế
Trước thế kỷ XVII, vùng đất Hải Phòng ngày nay chủ yếu là những bãi bồi, cừ quật, rừng ngập mặn ven biển Vân Đồn, thuộc địa phận của một số châu, huyện thuộc tỉnh Thanh Hóa và Kinh Bắc. Đây là vùng đất ít người sinh sống, chủ yếu là ngư dân và các làng chài nhỏ lập nghiệp. Về mặt hành chính, nó nằm trong hệ thống địa giới của Đàng Ngoài, không có một đơn vị hành chính tập trung nào mang tên Hải Phòng. Sự phát triển bắt đầu thực sự khi từ cuối thế kỷ XVI đầu thế kỷ XVII, do sự mở mang và khai phá của các thương nhân, người dân từ các tỉnh miền Trung, miền Bắc di cư vào, tạo nên những khu dân cư nhỏ ven sông và biển.
Đến đầu thế kỷ XVIII, dưới thời vua Lê Dụ Tông (1705-1729), để cấm biển và quản lý tốt hơn nơi đây, chính quyền đã cho lập phủ Hải Dương (có thể xem là bước đệm quan trọng). Tuy nhiên, cái tên “Hải Phòng” chính thức được nhắc đến trong sử sách là từ sau năm 1802, dưới thời vua Gia Long (nhà Nguyễn). Khi đó, để hóa giải xung đột nội bộ, vua Gia Long đã cho đặt trấn Hải Dương và phủ Hải Phòng (nằm trong trấn Hải Dương). Phủ Hải Phòng lúc này bao gồm các huyện An Dương, Vân Đồn, Thủy Nguyên. Điều này đánh dấu sự ra đời chính thức của một đơn vị hành chính cấp phủ mang tên Hải Phòng, là cơ sở cho sự phát triển sau này.
Thời kỳ Pháp thuộc và sự phát triển thành cảng quốc tế (Cuối thế kỷ XIX – 1945)
Thời kỳ Pháp thuộc (từ cuối thế kỷ XIX) là bước ngoặt quan trọng, định hình Hải Phòng thành một cảng biển hiện đại. Năm 1884, sau khi chiếm được Đông Dương, thực dân Pháp xem Hải Phòng là một trong những “cửa ngõ” kinh tế quan trọng nhất. Họ đầu tư mạnh mẽ để xây dựng cơ sở hạ tầng: đào kênh, xây dựng bến tàu, nhà kho, đường sắt (như tuyến đường sắt Hải Phòng – Hà Nội khai thông năm 1902). Nhờ đó, Hải Phòng nhanh chóng trở thành trung tâm thương mại, tài chính và công nghiệp hàng đầu của Đông Dương, nối liền với Hà Nội và các tỉnh phía Bắc.
Có thể bạn quan tâm: Tam Cốc Bích Đông Ninh Bình: Cẩm Nang Khám Phá Di Sản Thiên Nhiên Kỳ Vĩ
Trong giai đoạn này, cấu trúc hành chính của Hải Phòng cũng thay đổi. Năm 1888, thực dân Pháp tách phủ Hải Phòng ra khỏi tỉnh Hải Dương để thành lập thành phố Hải Phòng trực thuộc Ban thống đốc Bắc Kỳ. Đây là lần đầu tiên Hải Phòng trở thành một đô thị độc lập về hành chính. Thành phố phát triển mạnh về thương mại, với nhiều công ty nước ngoài (Pháp, Trung Quốc, Nhật Bản) đặt trụ sở, các nhà máy, xưởng sản xuất, và khu phố người Hoa (khu phố cổ) trở nên nhộn nhịp. Tuy nhiên, sự phát triển này đi đôi với sự bóc lột của thực dân và sự kháng cự của nhân dân Hải Phòng, như các phong trào Duy Tân, Đông Du, và sau này là phong trào Xô Viết năm 1930.
Thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ (1945 – 1975)
Hải Phòng luôn là một trong những địa bàn chiến lược và nơi diễn ra nhiều trận đánh ác liệt trong các cuộc kháng chiến của dân tộc.
- Kháng chiến chống Pháp (1945-1954): Ngay sau Cách mạng Tháng Tám, Hải Phòng là một trong những thành phố đầu tiên đứng lên. Tháng 11/1946, tại đây đã diễn ra Hiệp ước sáu bộ bộ binh giữa chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với Pháp, nhưng sau đó, Pháp nổ súng gây ra trận Hải Phòng ác liệt từ ngày 20/11/1946, đánh dấu sự bùng nổ của cuộc kháng chiến toàn quốc. Trong suốt giai đoạn này, Hải Phòng trở thành một trung tâm hậu cần quan trọng phía sau của quân dựa.
- Giai đoạn 1954-1975: Sau Hiệp định Genève, Hải Phòng thuộc miền Bắc. Thành phố tiếp tục phát triển thành cảng chính, nhưng cũng trở thành mục tiêu không kích của không quân Mỹ trong chiến tranh Việt Nam. Dù vậy, nhân dân Hải Phòng vẫn kiên cường vừa sản xuất, vừa chiến đấu, giữ vững vai trò “bến cảng xanh” của hậu phương.
Thời kỳ đổi mới và phát triển hiện đại (Sau 1975 đến nay)
Có thể bạn quan tâm: Trang Phục Truyền Thống Mỹ: Hành Trình Qua Các Thời Kỳ Văn Hóa
Sau năm 1975, với việc thống nhất đất nước, Hải Phòng tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những trung tâm kinh tế trọng điểm của cả nước. Thành phống được Nhà nước đầu tư lớn để phát triển hệ thống cảng biển (cảng Hải Phòng là một trong những cảng lớn nhất Việt Nam), khu công nghiệp, khu kinh tế cửa khẩu Quảng Ninh – Hải Phòng. Đây là đầu mối giao thông, vận tải biển quan trọng, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế của vùng Đông Nam Bộ và cả nước.
Về hành chính, năm 2004, Hải Phòng được nâng cấp trực thuộc Trung ương (tỉnh thành loại I), mở ra giai đoạn phát triển mới với quy mô đô thị mở rộng, cơ sở hạ tầng hiện đại hóa. Ngày nay, Hải Phòng không chỉ là một thành phố công nghiệp, cảng biển mà còn là trung tâm văn hóa, giáo dục, y tế của vùng Đồng bằng sông Hồng, đồng thời giữ gìn được bản sắc lịch sử riêng qua các di tích, làng nghề truyền thống và con người.
buulong.com.vn ghi nhận rằng, hành trình tóm tắt lịch sử Hải Phòng cho thấy một thành phố luôn ở vị trí tiên phong trong việc giao lưu văn hóa, kinh tế quốc tế và có truyền thống yêu nước, bất khuất. Sự kết hợp giữa di sản lịch sử và năng động phát triển hiện đại chính là yếu tố tạo nên bản sắc đặc thù của “Hải Thành” ngày nay.
Cập Nhật Lúc Tháng 3 30, 2026 by Hà Thu
