Tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích là một trong những bảo vật quốc gia được Thủ tướng chính phủ công nhận, mang đậm giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật. Được tạo tác từ thời nhà Lý, pho tượng đã trải qua hàng nghìn năm thăng trầm lịch sử nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp kỳ vĩ và sự thiêng liêng. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng khám phá hành trình lịch sử, đặc điểm nổi bật và ý nghĩa văn hóa của tuyệt tác điêu khắc này.
Có thể bạn quan tâm: Khám Phá Hội Lim Bắc Ninh: Lễ Hội Truyền Thống Diễn Ra Ở Đâu Và Những Nét Văn Hóa Độc Đáo
Quy trình hình thành và tồn tại của tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích
Tượng Phật A Di Đà tại chùa Phật Tích đã tồn tại hơn 1000 năm, trải qua nhiều giai đoạn biến động lịch sử nhưng vẫn giữ nguyên giá trị tinh thần và nghệ thuật. Hành trình từ khi được tạo tác đến hiện tại là một câu chuyện đầy cảm hứng về sự kiên cường và bền vững của di sản văn hóa Việt Nam.
1. Lược sử xây dựng
Chùa Phật Tích có tên chữ là Vạn Phúc tự, được xây dựng vào thời nhà Lý (1009 – 1225) trên sườn núi Lạn Kha, còn gọi là núi Tiên Du. Đây không chỉ là nơi thờ phụng Phật mà còn là hành cung của vua khi về thăm quê hương.
Vào thời vua Lý Thánh Tông, từ năm 1057 đến 1065, ngôi chùa được xây dựng tháp gạch trang trí bằng đá và đồng thời khởi công pho tượng Phật A Di Đà. Tuy nhiên, đến thế kỷ XV, tháp bị sụp đổ, tượng bị vùi lấp trong đống gạch vụn. Phải đến cuối thời Hậu Lê (1676 – 1705), chùa được dựng lại và người ta mới tìm thấy pho tượng quý báu này.
2. Quá trình tồn tại
Sau khi chùa được xây dựng lại, tượng đã nhận được nhiều sự quan tâm của nhân dân. Đến năm 1816, thời vua Thiệu Trị, chùa được trùng tu lần nữa. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, chùa bị đốt cháy, kiến trúc bị phá hủy hoàn toàn. Tượng cũng bị hư hại do đạn pháo, gãy phần đầu và cổ. May mắn thay, một người dân trong làng đã gìn giữ phần đầu tượng. Khi hòa bình lập lại, phần đầu đã được gắn lại với thân tượng.
Dù đã được phục chế nhiều lần, pho tượng không còn giữ nguyên vẻ đẹp ban đầu, nhưng vẫn được thờ cúng trong Thượng điện chùa Phật Tích.
Tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích – Bảo vật quốc gia từ thời Lý
Tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích là một bảo vật quốc gia có niên đại từ thời nhà Lý, được công nhận giá trị đặc biệt trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam. Vật phẩm này không chỉ là hiện thân của niềm tin tôn giáo mà còn là minh chứng cho trình độ nghệ thuật điêu luyện của các nghệ nhân Việt cổ.
Về chất liệu
Pho tượng được tạo tác bằng đá, bề ngoài được thếp vàng. Tuy nhiên, qua thời gian và các biến cố chiến tranh, lớp vàng đã bong tróc hoàn toàn, chỉ còn lại lõi đá nguyên bản. Chính sự phát hiện kỳ diệu này đã khiến làng xung quanh đổi tên thành “Phật Tích”, ghi dấu sự gắn bó mật thiết giữa di sản và cộng đồng.
Về kích thước
Theo văn bia Vạn Phúc thiền tự, năm 1057 (niên hiệu Long Thụy Thái Bình thứ tư), vua Lý cho xây dựng tháp cao trên núi Lạn Kha và đặt pho tượng Phật cao sáu thước. Sau khi phục chế, chiều cao tượng được đo lại là 1,86m. Khi tính cả phần bệ, tượng cao tới 2,69m, tạo nên một vẻ vóc uy nghi, trang trọng.
Có thể bạn quan tâm: Tổng Đài Số Điện Thoại Taxi Ba Sao Hà Nội Uy Tín Giá Cả Cạnh Tranh
Về hình dáng
Tượng được tạc với khuôn mặt trái xoan, mắt hé mở, tóc xoăn, tai dài, cổ cao ba ngấn. Vai rộng, thân dỏng, dáng ngồi hơi dướn người về phía trước. Hai tay đặt ngửa trong lòng, kết ấn thiền định hàng ma, tay trái đặt trên tay phải. Chân ngồi xếp bằng theo kiểu kiết già, tạo hình cân đối theo tỉ lệ “tọa tứ lập thất” (đầu chiếm 1/4 thân ngồi, 1/7 thân đứng).
Tượng mang dáng vẻ trẻ trung, thanh thoát, toát lên vẻ đẹp nữ tính đầy viên mãn và huyền bí. Phong cách tạo hình có sự kết hợp tinh tế giữa ảnh hưởng nghệ thuật Gandhara (Ấn Độ) và phong cách tạc tượng thời Đường, phản ánh sự giao thoa văn hóa phong phú trong thời kỳ nhà Lý.
Về bệ tượng
Đức Phật A Di Đà ngồi trên tòa sen hình bán cầu dẹp, được trang trí bằng những cánh hoa sen úp và ngửa. Trên mỗi cánh hoa, nghệ nhân tạc hình rồng cuốn uốn lượn. Dưới tòa sen là một con sư tử đội lên, tượng trưng cho sức mạnh Phật lực quy phục mãnh thú. Chân bệ là khối hình chóp, được cắt thành bốn bậc, có bình đồ hình bát giác. Phần chân bệ được trang trí bằng hình rồng, sóng, mây, lửa chập chờn, tạo nên không gian linh thiêng, huyền ảo.
Giá trị văn hóa và nghệ thuật của tuyệt tác điêu khắc
Có thể bạn quan tâm: Khu Cn Quế Võ Bắc Ninh: Toàn Cảnh, Vị Trí, Cơ Hội Đầu Tư & Kinh Nghiệm Làm Việc
Theo các chuyên gia, tượng Phật A Di Đà thời Lý không chỉ là hiện vật tôn giáo mà còn là một tuyệt tác nghệ thuật, đại diện cho đỉnh cao của điêu khắc Việt Nam thời trung đại.
Giá trị nghệ thuật
Đây là một tác phẩm nghệ thuật hoàn hảo, là chuẩn mực về điêu khắc tượng ở Việt Nam xưa và nay. Nhà nghiên cứu Đào Xuân Ngọc nhận định, pho tượng chùa Phật Tích mang giá trị nghệ thuật trong tạo hình vô cùng độc đáo. Các nhà mỹ thuật thường lấy phong cách điêu khắc này làm chuẩn mực cho nghệ thuật thời Lý.
Tượng thể hiện sự kết hợp tinh tế giữa hình khối, tỷ lệ, biểu cảm và trang trí. Mỗi chi tiết đều được chăm chút tỉ mỉ, từ nếp áo mềm mại theo phong cách Gandhara đến biểu cảm khuôn mặt thanh bình, an nhiên. Đây là minh chứng cho trình độ tinh xảo của các nghệ nhân Việt cổ.
Giá trị văn hóa
Tượng là hiện vật tôn giáo quý giá, phản ánh thời kỳ Đạo Phật phát triển thịnh vượng, trở thành quốc giáo, ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống và văn hóa của nhân dân thời Lý. Đây là triều đại phát triển rực rỡ trong lịch sử Việt Nam, khi Phật giáo không chỉ là niềm tin tâm linh mà còn là nền tảng cho đời sống chính trị, xã hội.
Sự tồn tại bền vững của pho tượng là biểu tượng cho tinh thần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc. Đồng thời, nó cũng là cầu nối giữa quá khứ hào hùng và hiện tại đang phát triển của đất nước.
Tượng đá lớn nhất Đông Nam Á – Dấu ấn từ pho tượng cổ
Năm 2010, nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, một công trình đặc biệt được khởi dựng tại đỉnh núi Phật Tích: Đại tượng Phật A Di Đà bằng đá xanh. Tượng cao trên 27m, nặng 3000 tấn, đặt trên đỉnh núi có độ cao 108m so với mực nước biển. Đây là một trong những tượng đá lớn nhất Đông Nam Á và là công trình tượng đài bằng đá hoành tráng đầu tiên ở Việt Nam.
Đại tượng được mô phỏng theo nguyên mẫu pho tượng A Di Đà chùa Phật Tích cổ, thể hiện sự kế thừa tinh hoa nghệ thuật điêu khắc truyền thống. Việc dựng tượng không chỉ là để tưởng niệm lịch sử mà còn là để thức tỉnh tiềm năng văn hóa, khẳng định vị thế của di sản trong thời đại mới.
Có thể bạn quan tâm: Top 10 Vườn Hoa Đẹp Nhất Thế Giới Khiến Trái Tim Bạn Tan Chảy
Tượng mang tâm nguyện bảo tồn và phát huy nét nghệ thuật điêu luyện của triều đại Lý, đồng thời đánh dấu một thời kỳ phát triển rực rỡ của văn hóa, nghệ thuật và tôn giáo Việt Nam.
Mời bạn tham khảo thêm các bài viết hữu ích khác tại buulong.com.vn để khám phá sâu hơn về di sản văn hóa Việt Nam.
Kết luận
Tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích là một minh chứng sống động cho sự phát triển rực rỡ của nghệ thuật điêu khắc và văn hóa Phật giáo thời nhà Lý. Trải qua hàng nghìn năm biến động, pho tượng vẫn giữ nguyên giá trị tinh thần và nghệ thuật, trở thành biểu tượng của di sản văn hóa Việt Nam.
Từ chất liệu, kích thước, hình dáng đến bệ tượng, từng chi tiết đều thể hiện trình độ nghệ thuật cao siêu và sự giao thoa văn hóa phong phú. Không chỉ là một hiện vật tôn giáo, tượng còn là một tuyệt tác nghệ thuật, góp phần làm phong phú kho tàng di sản của dân tộc.
Việc bảo tồn và phát huy giá trị của pho tượng không chỉ là trách nhiệm của các nhà nghiên cứu mà còn là niềm tự hào của toàn thể nhân dân Việt Nam. Hãy cùng trân trọng và gìn giữ những di sản văn hóa quý báu như tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích, để chúng mãi trường tồn cùng thời gian.
Cập Nhật Lúc Tháng 1 5, 2026 by Hà Thu
