Quảng Ngãi – mảnh đất miền Trung ghi dấu nhiều chiến công oanh liệt trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước. Những di tích lịch sử Quảng Ngãi không chỉ là minh chứng cho quá khứ hào hùng mà còn là điểm đến giáo dục, du lịch hấp dẫn cho du khách trong và ngoài nước. Tuy nhiên, nhiều công trình văn hóa này đang đối mặt với nguy cơ xuống cấp, biến dạng do thiếu nguồn lực bảo tồn.
Có thể bạn quan tâm: Xe Đi Cần Thơ Đà Lạt: Hướng Dẫn Chi Tiết Và Lựa Chọn Tối Ưu
Quần thể di tích Chiến thắng Vạn Tường – Biểu tượng chiến thắng lịch sử
Quần thể di tích Chiến thắng Vạn Tường tọa lạc tại xã Bình Hòa, huyện Bình Sơn, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1982. Đây là minh chứng sống động cho một trong những chiến thắng quân sự quan trọng của quân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Các hạng mục chính trong quần thể di tích
Quần thể di tích Chiến thắng Vạn Tường bao gồm nhiều hiện vật và công trình có giá trị lịch sử:
- Đồi đất đỏ Ngọc Hương – nơi diễn ra những trận đánh ác liệt
- Chiến hào thép Lộc Tự – công sự kiên cố do quân giải phóng xây dựng
- Đồi tranh Ngọc Hương – địa hình chiến lược quan trọng
- Ngã ba xóm Chuối (xã Bình Hòa) – điểm giao thông then chốt
- Đồi bằng, bãi biển An Cường, bãi biển Phước Thiện (xã Bình Hải) – các bãi biển tiền tuyến
- Sở chỉ huy Trung đoàn 1 Quân giải phóng – trung tâm điều hành chiến dịch
Hiện trạng xuống cấp nghiêm trọng
Một thực tế đáng lo ngại là nhiều hạng mục trong quần thể di tích này đang trong tình trạng hư hỏng, xuống cấp nghiêm trọng. Cụ thể:
- Chiến hào thép Lộc Tự tại xóm Lộc Tự Đông, Thôn 3, xã Bình Hòa – nơi còn lưu giữ xác xe tăng Mỹ, hiện nay xác xe đã hoen gỉ, các bộ phận đứt gãy, khu vực xung quanh ngập rác thải, tường rêu mốc bao phủ.
- Đồi tranh Ngọc Hương – cây cỏ mọc um tùm, che khuất lối vào bia tưởng niệm ghi lại nội dung và sự kiện lịch sử của Chiến thắng Vạn Tường.
Những lo lắng của người dân địa phương
Ông Lê Cát (70 tuổi), một người dân sinh ra và lớn lên tại mảnh đất này, chia sẻ: “Chúng tôi rất tự hào khi Quần thể di tích được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia. Tuy nhiên, nhìn cảnh di tích ngày càng hư hỏng khiến tôi và nhiều người dân trong vùng rất lo lắng. Nếu cơ quan chức năng không kịp thời duy tu, sửa chữa, bảo vệ, e rằng chỉ vài năm nữa, các hiện vật tại đây sẽ hoàn toàn biến mất.”
Kế hoạch trùng tu, tôn tạo
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bình Sơn Phạm Quang Sự cho biết: “Thời tiết khắc nghiệt, nắng nóng, mưa nhiều, nước lũ ngập úng kéo dài đã làm tăng nhanh quá trình xuống cấp của di tích. Quần thể di tích Chiến thắng Vạn Tường đã được huyện, tỉnh hỗ trợ đầu tư trùng tu, tôn tạo nhiều lần. Tuy nhiên, hiện nay một số hạng mục ngoài trời đang xuống cấp rất nghiêm trọng. Ủy ban nhân dân huyện đã chỉ đạo Phòng Văn hóa – Thông tin xây dựng đề án trùng tu, tôn tạo các di tích trên địa bàn. Dự kiến, huyện sẽ đề xuất trùng tu, tôn tạo trong giai đoạn từ nay đến năm 2025.”
Có thể bạn quan tâm: Top 10 Quán Ăn Ngon Ở Đồ Sơn Hải Phòng: Hải Sản Tươi Rói, Giá Hợp Lý
Thắng cảnh núi Phú Thọ – Di tích Quốc gia bị biến thành nghĩa địa
Núi Phú Thọ (còn gọi là núi Đá, núi Thạch Sơn) nằm ở xã Nghĩa Phú, thành phố Quảng Ngãi, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích Quốc gia vào năm 1993. Tuy nhiên, sau hơn 30 năm, thắng cảnh này đang phải đối mặt với một thực trạng đáng buồn – bị biến thành khu nghĩa địa.
Giá trị văn hóa, lịch sử của núi Phú Thọ
Núi Phú Thọ sở hữu nhiều giá trị văn hóa, lịch sử đặc biệt:
- Địa chất độc đáo: Nhiều khối đá granite xám có kích cỡ và hình dạng khác nhau, tạo nên cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ
- Hang động tự nhiên: Có hang thiên tạo với hai khối đá dựng lên làm trụ, đỡ một tảng đá lớn nhô ra phía trước trông tựa mái hiên
- Di tích Chăm Pa: Phế tích thành Bàn Cờ do người Chăm xây dựng vào khoảng thế kỷ IX – X, trên mặt thành từng có tháp Chăm (nay đã bị phá, chỉ còn ngổn ngang gạch vỡ)
Sự xuống cấp và biến dạng
Sau 30 năm được công nhận Di tích Quốc gia, thắng cảnh này đang bị biến dạng nghiêm trọng:
- Cây dại mọc um tùm che khuất các công trình
- Các bia tự và vết tích thời xưa trên núi đã hư hỏng và có nguy cơ biến mất
- Bị chiếm dụng làm nghĩa địa – người dân “phân lô” bán đất để xây dựng mồ mả
Ký ức tuổi thơ dần phai nhạt
Anh Đinh Duy Sum (xã Nghĩa Phú) chia sẻ: “Trước đây, núi Phú Thọ là điểm đến hấp dẫn cho du khách và người dân địa phương. Những buổi trưa hè, lũ trẻ thường rủ nhau lên núi chơi. Nhưng khoảng 10 năm nay, những di tích trên núi dần hư hỏng, xuống cấp do không được bảo vệ, sửa chữa. Không những vậy, người dân còn sử dụng khu vực này để xây dựng mồ mả nên khu vực này ngày càng hoang vắng, u ám.”
Tổng quan về hệ thống di tích lịch sử Quảng Ngãi
Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi, tính đến ngày 30/8/2022, toàn tỉnh có 254 di tích lịch sử – văn hóa và danh lam thắng cảnh. Trong đó:
- 1 di tích Quốc gia đặc biệt
- 32 di tích cấp Quốc gia
- 153 di tích cấp tỉnh
- 69 di tích có Quyết định bảo vệ và đăng ký bảo vệ
Thực trạng bảo tồn di tích
Tuy nhiên, thực trạng bảo tồn di tích lịch sử Quảng Ngãi đang đặt ra nhiều thách thức:
- Chỉ có 98/254 di tích được cắm mốc giới
- 41/254 di tích được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
- Khoảng 50/254 di tích bị lấn chiếm, xâm hại, trong đó có cả những di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia và Quốc gia đặc biệt
Những khó khăn trong công tác bảo tồn
Có thể bạn quan tâm: Lịch Nghỉ Tết Nghệ An 2024
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Tiến Dũng cho biết, di tích của tỉnh khá nhiều, chủ yếu là các di tích lịch sử, cách mạng tồn tại dưới dạng địa điểm, nằm rải rác, phân bố ở vùng sâu, vùng xa, đường giao thông đi lại rất khó khăn, nên chưa tạo được sự liên kết để phát triển hiệu quả cho các tuyến tham quan du lịch trong tỉnh.
Hạn chế về kinh phí bảo tồn
Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng xuống cấp của các di tích lịch sử Quảng Ngãi là kinh phí đầu tư cho trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích còn hạn chế, chưa tương xứng với quy mô của di tích quốc gia đặc biệt hoặc di tích quốc gia. Nhiều di tích đã được xếp hạng, nhưng chưa được đầu tư kinh phí để phục hồi, tu bổ.
Chính sách hỗ trợ
Từ năm 2018 đến nay, hàng năm, ngân sách cấp tỉnh bố trí từ 1,5 – 3 tỷ đồng để thực hiện trùng tu, tôn tạo, bảo quản định kỳ các di tích có nguy cơ xuống cấp và bị hủy hoại. Tuy nhiên, nguồn kinh phí này không đủ để thực hiện trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị của các di tích được xếp hạng.
Hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn di tích
Thách thức trong thu hút đầu tư
Hiện nay, địa phương chưa có dự án đầu tư lớn về du lịch gắn với di tích, vì đầu tư cho du lịch gắn với di tích phải qua nhiều thủ tục quản lý nhà nước, rủi ro cao, chậm thu hồi vốn, không hút được các nhà đầu tư.
Định hướng phát triển tương lai
Thời gian tới, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi sẽ:
- Đánh giá lại các di tích quan trọng như Khu Văn hóa Sa Huỳnh, Lý Sơn, Di tích Quốc gia đặc biệt Cuộc khởi nghĩa Ba Tơ để quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích
- Xây dựng các tuyến du lịch theo từng loại hình tạo được đặc trưng riêng của Quảng Ngãi
- Phát triển các dòng sản phẩm du lịch chủ đạo như du lịch biển, đảo; du lịch sinh thái; du lịch văn hóa
Những di tích lịch sử Quảng Ngãi tiêu biểu khác
Có thể bạn quan tâm: Khám Phá Khu Du Lịch Ba Hồ Nha Trang: Cẩm Nang Chi Tiết Từ A Đến Z
Khu di tích lịch sử Ba Tơ
Khu di tích lịch sử Ba Tơ là một trong những di tích quốc gia đặc biệt của Quảng Ngãi, ghi dấu ấn cuộc khởi nghĩa Ba Tơ – một trong những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu trong phong trào cách mạng 1930-1931.
Đảo Lý Sơn
Đảo Lý Sơn không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp mà còn là nơi lưu giữ nhiều di tích lịch sử, văn hóa của quân dân ta trong các cuộc kháng chiến.
Thành cổ Quảng Ngãi
Thành cổ Quảng Ngãi là một công trình kiến trúc quân sự có giá trị lịch sử, văn hóa quan trọng, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Quảng Ngãi.
Kêu gọi cộng đồng cùng chung tay bảo vệ di tích
Di tích lịch sử Quảng Ngãi là tài sản vô giá của dân tộc, là minh chứng cho quá khứ hào hùng và bản sắc văn hóa của mảnh đất miền Trung kiên cường. Việc bảo vệ, trùng tu và phát huy giá trị các di tích này không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà cần sự chung tay của toàn xã hội.
Chúng ta cần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của các di tích lịch sử, văn hóa; kêu gọi sự hỗ trợ từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để cùng nhau gìn giữ những dấu ấn thời gian quý báu này cho các thế hệ mai sau.
buulong.com.vn – Nơi chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và những câu chuyện hấp dẫn về mọi khía cạnh của cuộc sống, từ di tích lịch sử Quảng Ngãi đến những chủ đề đa dạng khác trong đời sống hiện đại.
Cập Nhật Lúc Tháng 6 26, 2026 by Pham Bao Ngan
